KRIJGT MANTELZORG MARKTWAARDE ?
MISSCHIEN WORDT HET TIJD VOOR EEN NIEUWE TAK VAN ZORG.

Er gebeuren vreemde dingen rondom Mantelzorg.
In deze tijden van crisis en bezuinigingen ontkomt ook de zorg niet aan drastische maatregelen. Allerlei tot nu toe bijna vanzelfsprekende voorzieningen gaan noodgedwongen veranderen. De AWBZ wordt flink ingekrompen en wordt alleen nog verstrekt aan mensen, die het echt nodig hebben. De mensen, die het “niet echt nodig hebben” kunnen aankloppen bij de gemeenten ( huishoudelijke zorg) of bij hun zorgverzekeraar (verpleegkundige zorg). Maar de gemeenten zullen aan deze toename van zorgvraag moeten proberen te voldoen met minder geld.
Daarom zal er in de toekomst meer beroep gedaan worden op Mantelzorg. Maar er schijnt verwarring te bestaan over de term Mantelzorg, die nu voor van alles en nog wat wordt gebruikt.
Nu al zie je steeds vaker berichten als : “voor de zorg zal de gemeente eerst een keukentafelgesprek met de familie hebben om te bekijken hoeveel zorg zij kunnen geven”.
Verbazend vond ik in het kader hiervan de ontdekking, dat een zorgwethouder, met wie ik een gesprek had over deze ontwikkelingen, niet echt het verschil wist tussen een mantelzorger en een vrijwilliger. Maar dat zijn totaal verschillende dingen.
Een keten van zorgcentra maakte bekend dat zij “mantelzorgers van cliënten zou gaan verplichten om 4 uur extra zorg te geven per maand, aan andere bewoners”. Maar dan is het geen mantelzorg meer en zelfs geen vrijwilligerszorg. Wat dan wel?
In Trouw van 25 oktober j.l. stond : “Voor € 17 per uur : een mantelzorger”. Het bedrijf heet zelfs “Mantelaar”. Maar ook dit is geen mantelzorg.
Een wethouder in het oosten van het land wilde zelfs werkelozen en mensen in de bijstand verplichten om zorg te gaan geven. Dit is eveneens geen mantelzorg en ook geen vrijwilligerszorg.
Mijn vader prof. J.C.M.Hattinga Verschure bedacht begin jaren ‘70 het woord mantelzorg. Zijn definitie van mantelzorg was : “Zorg in een kleine groep, waarin de leden in een onderlinge relatie staan, op basis van emotionele banden. Het is warme zorg, als een warme mantel, die beschut en beveiligt, onvoorwaardelijk, met een persoonlijk karakter en onbaatzuchtig”. Citaat uit zijn boek Het Verschijnsel Zorg.Zou hij zich in zijn graf omdraaien als hij kennis zou nemen van de huidige ontwikkelingen?
Het geven van de naam Mantelzorg aan de zorg, die al bestaat zolang de mensheid bestaat, lijkt nu te gaan veroorzaken, dat het een product aan het worden is in plaats van een van de meest belangrijke peilers onder onze samenleving. Het krijgt marktwaarde. En dan voldoet het niet meer aan de definitie die mijn vader er aan gaf en die nog steeds van kracht is.
Natuurlijk, er moeten dingen veranderen om de kosten niet de pan uit te laten rijzen. Maar je kunt niet de mantelzorg als sluitpost gaan aanwijzen. 30 % van de bestaande mantelzorgers is al overbelast.
Bij deze trent, die aan het ontstaan is om Mantelzorg op allerlei manieren te gaan “inzetten”, al of niet (moreel) verplicht, betaald, verward met vrijwilligerswerk, en door mensen, die geen relatie hebben met de zorgvrager, heb ik grote vraagtekens.
Al deze vormen van “nieuwe “ zorg zijn geen Mantelzorg. Dan moet het m.i. ook niet meer die naam hebben. Maar wat dan wel?
Het is beter om een onderscheid te maken tussen echte mantelzorg en alle tussenvormen van zorg die aan het ontstaan zijn. Met een andere naam, bv. Plus-zorg.
Bovendien is het van groot belang dat mantelzorg blijft bestaan zoals het hoort te zijn: de onvoorwaardelijke, onbaatzuchtige naasten-zorg, zoals die al zo lang bestaat. Gaat men daaraan morrelen, het verwarren met andere zorg, het anders maken, verplicht stellen, dan doe je er afbreuk aan. En dat niet alleen: je loopt het gevaar om de mantelzorgers nog meer te belasten, tegen je in het harnas te jagen. Zo schiet je je als maatschappij in je eigen voet, want als de mantelzorgers daardoor gaan afhaken wordt de zorg alsnog veel duurder.

Marieke Hattinga Verschure.

Het dagblad Trouw heeft bovenstaand artikel geplaatst in de opinie-uitgave van donderdag 21 november 2013.